Το τσιγάρο του Προμηθέα

"Μωρό μου, το σεξ μαζί σου έχει τόσο ενδιαφέρον, που όταν τελειώνουμε κάνουν τσιγάρο και οι γείτονες". Πες της το και την έχεις κάνει σκόνη.

Φαντάσου τώρα να της έλεγες, "Μωρό μου, το σεξ μαζί σου έχει τόσο ενδιαφέρον, αλλά οι γείτονες το έκοψαν". Θα σε κοίταζε με το βλέμμα της αγελάδας και θα είχε και δίκιο η κοπέλα. Τι θέλει να πει ο άκαπνος ποιητής;

Ας υποθέσουμε με αφορμή την καπνοαπαγόρευση ότι είχαμε μια φανταστική ζυγαριά με επιχειρήματα από τη μια των φίλων μας των καπνιστών, που ορκίζονται στο πάθος τους και από την άλλη των φίλων μας των αντικαπνιστών, που δεν θέλουν να πεθάνουν για ξένα πάθη.

Θα ξεκινούσαν οι καπνιστές με εικόνες, ατάκες, γοητεία και αισθήματα. Φαντάσου τον Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ να λιώνει για την Ίνγκριντ Μπέργκμαν στην "Καζαμπλάνκα", να λέει στον Σαμ να παίξει το παλιό τραγούδι στο πιάνο και να μην συνοδεύει το ποτήρι του με καπνούς που μοιάζουν να βγαίνουν από την ψυχή του που φλέγεται. Είναι ποτέ δυνατόν;

Σκέψου ο καλός(Κλιντ Ίστγουντ) να συναντά τον κακό(Λι βαν Κλιφτ) και τον άσχημο(Ελάι Γουάλας) σε μονομαχία και αντί να κρέμεται από το στόμα του το πούρο της νίκης, να έχει ένα γλειφιτζούρι. Που πας ρε Κλιντ με το γλυφιτζούρι;

Από τον Γκραούτσο Μαρξ που εκτόξευε δηλητηριώδεις ατάκες καπνίζοντας ασταμάτητα το πούρο του, μέχρι τα σύμβολα του σεξ και της ομορφιάς όπως η Λοριν Μπακόλ, ο Τζέιμς Ντιν και αμέτρητοι άλλοι, ο κινηματογράφος και οι σταρ του, έδωσαν στο κάπνισμα θετική αύρα.

Νέοι και νέες, εδώ και δεκαετίες έχοντας το τσιγάρο στο χέρι, αντιγράφοντας τα ινδάλματά τους, γίνονταν αυτομάτως περισσότερο αστείοι, συμπαθητικοί, ενδιαφέροντες, σέξι, σε τελική ανάλυση περισσότερο αποδεκτοί.

Δεν είχε σημασία αν πίσω από τις εικόνες αυτές κρύβονταν συμφωνίες ηθοποιών, καπνοβιομηχανιών και εταιρειών παραγωγής ταινιών και χιλιάδες άρρωστοι και νεκροί άνθρωποι.

Ξέρουμε όλοι ότι το πούρο του Κλιντ Ίστγουντ στο πασίγνωστο γουέστερν του Σέρτζιο Λεόνε(«Ο Καλός, ο Κακός και ο Άσχημος) είναι κάτι που γουστάρουμε να βλέπουμε. Τον άνθρωπο που αρρώστησε από το κάπνισμα, αν δεν ήταν κάποιος δικός μας, ούτε τον ξέρουμε, ούτε θέλουμε να ακούσουμε γι’ αυτόν.

Αν η γοητεία, η εικόνα και το φαίνεσθαι δεν μας έφτανε, ο καπνιστής θα έπαιζε τα δυνατά του τα χαρτιά. Θα μας έλεγε για τη συντροφιά του τσιγάρου. Την παρέα στον μοναχικό, την παρηγοριά στον ερωτοχτυπημένο και τον πονεμένο. Θα μας μιλούσε για τη συνήθεια, αλλά  και για την απόλαυση. Για το τσιγάρο με τον καφέ, για τις ρουφηξιές μετά το φαγητό και το κάπνισμα μετά το σεξ που είπαμε και στην αρχή. Για το πρώτο τσιγάρο που ίσως ήταν εισιτήριο για την ένταξη σε μια παρέα ή σύμβολο επανάστασης του εφήβου απέναντι στους γονείς.

Θα μπορούσε να μας πει ακόμα και για την εξάρτησή του. Για τις στιγμές καλές και κακές, που είχαν πάντα τη συνοδεία του καπνού(όπως οι στιγμές του αλκοολικού συνοδεύονται από πολλά μπουκάλια). Για τα νεύρα που έχει όταν δεν καπνίζει, για την πίεση που νιώθει όταν του απαγορεύουν την απόλαυση ενός τσιγάρου, όταν τον απειλούν με τιμωρίες, λόγω της αφοσίωσής του σε ένα πάθος.

Και αν ήθελε να βάλει λίγο αλατοπίπερο στα επιχειρήματά του ο κυνηγημένος καπνιστής μας θα κατέφευγε στην αλανιάρικη πένα του Τομ Ρόμπινς.

"...τα τρία από τα τέσσερα στοιχεία της Φύσης, τα μοιράζονται όλα τα πλάσματα, αλλά η φωτιά ήταν δώρο που έγινε μόνο στον άνθρωπο. Το κάπνισμα του τσιγάρου είναι ο μεγαλύτερος βαθμός οικειότητας που μπορούμε να αποκτήσουμε με τη φωτιά χωρίς φόβο άμεσου τσουρουφλίσματος. Κάθε καπνιστής είναι μια ενσάρκωση του Προμηθέα, που κλέβει τη φωτιά απ' τους θεούς και τη φέρνει σπίτι. Καπνίζουμε για να δαμάσουμε τη δύναμη του ήλιου, για να κατευνάσουμε την κόλαση, να ταυτιστούμε με την αρχέγονη σπίθα, να φάμε απ' το ίδιο το μεδούλι του ηφαιστείου. Δεν μας ενδιαφέρει ο καπνός αλλά η φωτιά(...) Το πνευμόνι του καπνιστή είναι μια γυμνή παρθένα που αφιερώνεται θυσία στο θεό της φωτιάς".

Ο αντικαπνιστής ή αυτός που απλώς ζητά να μην πεθάνει για το πάθος κάποιου άλλου θα μπορούσε να αραδιάσει στατιστικές. Αλλά μεταξύ μας ποιος τις διαβάζει; Ή για να είμαστε πιο σωστοί ποιος θα έκοβε μια κακή συνήθεια για μερικούς αριθμούς;

Επειδή όπως έλεγε και ο "πατερούλης" Στάλιν "ένας θάνατος, είναι ένα τραγικό γεγονός. Ένα εκατομμύριο θάνατοι είναι στατιστική", ο αντικαπνιστής, αντί να πει πόσοι πεθαίνουν από το τσιγάρο κάθε χρόνο και πόσοι από το παθητικό κάπνισμα θα μπορούσε να καλέσει τον "ωχ αδερφέ μου" τύπο, καπνιστή που φυσάει τον καπνό στη μούρη του ενοχλητικού που δεν θέλει να αναπνέει καρκίνο, να σκεφθεί για λίγο πώς νιώθει κάποιος που:

-Του ανακοινώνουν ότι έκαψε τους πνεύμονες του και έχει καρκίνο

-Μαθαίνει ότι ο Μπάμπης το φουγάρο, ο λεβέντης και φίλος του, έκαψε τους πνεύμονές του και σε λίγο καιρό θα πεθάνει

-Ο καλός φίλος, ο συγγενής, το παιδί του, που δεν κάπνισε ποτέ, αρρώστησε επειδή ο ίδιος και χιλιάδες "ωχ αδερφέ μου" σαν και αυτόν δεν σεβάστηκαν την (κατά γενική ομολογία υπερβολική) επιθυμία του να αναπνέει.

Ξέρω ότι δεν έχουν λάμψη τα παραπάνω και δεν έχουν και θέση σε κοινωνίες με τρόπο σκέψης τηλεοπτικό, που έχουν εξοβελίσει τον θάνατο και την αρρώστια και τα έχουν αποσυνδέσει από τις καταχρήσεις και την κατανάλωση, αλλά είναι ισχυρισμοί που βασίζονται σε γεγονότα, στον τρόμο του θανάτου και στον πόνο από την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου.

Επειδή ούτε τα πρώτα επιχειρήματα θα γίνουν αποδεκτά, ούτε ο καπνιστής θα κάτσει ποτέ να σκεφθεί τον θάνατο και την αρρώστια οδηγούμαστε σε ένα αδιέξοδο το οποίο υποτίθεται ότι θα λύσει ο νόμος, το κυνήγι των παραβατών και οι τιμωρίες.

Παρένθεση: Ιδιοκτήτης μπαρ, ερωτηθείς από την αφεντιά μου για το πώς θα προσαρμόσει το μαγαζί του(αυτό που ονομάζουν "χώρο υγειονομικού ενδιαφέροντος" όσοι δεν έχουν πάει ποτέ σε μπαρ) μου είπε περήφανα: "έχουμε γνωστούς στην αστυνομία", Κλείνει η παρένθεση.

Αν και μη καπνιστής, με τρομάζει περισσότερο από τις βλαβερές συνέπειες του τσιγάρου, ο εθισμός στην κουλτούρα της απαγόρευσης και πολλές φορές με γοητεύει η τόλμη κάποιου που δέχεται να αυτοκαταστραφεί για μια απόλαυση. Αλλά από την άλλη το να είσαι αδιάφορος για την υγεία του άλλου και να τον σκοτώνεις για το δικό σου κέφι είναι κάτι που σίγουρα δεν έχει καμιά ομορφιά, αντίθετα είναι ανεύθυνο, άθλιο και κατάπτυστο.

Επομένως για άλλη μια φορά συζητάμε με αφορμή την επικαιρότητα, κάτι ευρύτερο. Δεν μιλάμε απλώς για το κάπνισμα, αλλά για τον ΣΕΒΑΣΜΟ και την ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ. Μιλάμε για ανθρώπους που δεν θα κυνηγήσουν τους καπνιστές, αλλά θα φροντίσουν να δημιουργηθούν οι συνθήκες ώστε να συνεχίσουν να καπνίζουν χωρίς να ενοχλούν και να αρρωσταίνουν τους γύρω τους. Και μιλάμε και για τους καπνιστές που θα πρέπει να σεβαστούν τον νόμο και τον συνάνθρωπο. Που θα σεβαστούν τον συνάδελφο που αναγκαστικά βρίσκεται στον ίδιο εργασιακό χώρο με αυτούς και που εδώ και χρόνια καπνίζει τα τσιγάρα τους.

Εν κατακλείδι, συζητάμε για συμπεριφορές ξένες προς τους ανθρώπους αυτής της χώρας. Το πόσο ξέρει ο νεοέλληνας να σέβεται, φαίνεται από το πώς φέρεται στους αδύναμους, από το παρκάρισμα σε θέσεις για ανάπηρους, από το πώς οδηγάει, από το πού πετάει τα σκουπίδια του, από τα σπίτια που χτίζει μέσα στο δάσος, από κάθε στιγμή της ζωής του.

Δεν θα χρειάζονταν νόμους, μπαμπούλες και τιμωρίες άνθρωποι που θα μπορούσαν να σεβαστούν ο ένας τον άλλον και να συνεννοηθούν. Αλλά επειδή τέτοιοι παράξενοι τύποι στην Ελλάδα σπανίζουν, η καπνοαπαγόρευση, που θα ξεφτιλιστεί με "παραθυράκια", πρόστιμα που θα σβήνονται και ατελείωτους καυγάδες, κρίνεται απαραίτητη.