Πούτιν: Τα μαθήματα από τον Ηρόδοτο που δεν πήρε και τώρα το πληρώνει
![Πούτιν: Τα μαθήματα από τον Ηρόδοτο που δεν πήρε και τώρα το πληρώνει](https://www.news247.gr/wp-content/uploads/2023/02/putin-4-640x426.jpg)
Αυτό που έχει δείξει ο πόλεμος στην Ουκρανία, που συμπληρώνει πλέον ένα χρόνο, είναι ότι όλες οι πλευρές, με πρώτο τον Ρώσο πρόεδρο, έκαναν λάθη σχεδόν σε όλα.
- 18 Φεβρουαρίου 2023 21:57
Ένας χρόνος συμπληρώνεται σε λίγες μέρες από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και τα μαθήματα που έχει πάρει η ανθρωπότητα στο διάστημα αυτό είναι πολλά, με πιο σημαντικό ίσως για όσους έχουν την εξουσία στα χέρια τους, αυτό της πνευματικής ταπεινοφροσύνης και τις καταστροφικές συνέπειες της απουσίας της.
Τα λάθη που έκανε ο Ρώσος πρόεδρος αλλά και σχεδόν όλοι οι εμπλεκόμενοι, αναλύει ο Andreas Kluth στο Bloomberg. Ο Πούτιν ήταν προφανώς λάθος στην αντίληψή του για την Ουκρανία ως χώρα, καθώς φαίνεται ότι είχε πείσει τον εαυτό του ότι δεν ήταν ένα ανεξάρτητο έθνος αλλά ένα παράρτημα της Μεγάλης Ρωσίας. Στην πράξη, οι Ουκρανοί απέδειξαν το αντίθετο. Ότι είναι ιδιαίτερα ανεξάρτητοι, με μια ταυτότητα που ορίζεται σε μεγάλο βαθμό ενάντια στον ιμπεριαλισμό του Κρεμλίνου.
Λόγω αυτής της ψευδαίσθησης, ο Πούτιν σκόνταψε σε εκατοντάδες άλλες σαφείς και σιωπηρές πλάνες, αυταπάτες και λάθη. Υπέθεσε, για παράδειγμα, ότι οι Ουκρανοί είτε θα χαιρετούσαν τους εισβολείς Ρώσους ως απελευθερωτές είτε θα τρέπονταν σε φυγή με το που θα έβλεπαν ρωσικό τανκ. Αντιθέτως, πολεμούν ηρωικά.
Ο Πούτιν ήταν σίγουρος ότι ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι είτε θα εξοντωνόταν μέσα σε λίγες ώρες από την επίθεση, είτε θα έπαιρνε την οικογένειά του και θα διέφευγε στο εξωτερικό. Ο Ουκρανός πρόεδρος όχι μόνο στάθηκε στη θέση του, αλλά έγινε ένας από τους πιο εμπνευσμένους ηγέτες στην ιστορία.
Ο Πούτιν έκανε λάθος και για τη Δύση. Από τις προηγούμενες επιθέσεις του – εναντίον της Γεωργίας το 2008 και της Κριμαίας και του Ντονμπάς από το 2014 – κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το ΝΑΤΟ και η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν θα ενωθούν ποτέ για να τον κοιτάξουν κατάματα. Ήταν σίγουρος ότι οι δυτικές πρωτεύουσες θα συρρικνώνονταν από τον πυρηνικό εκφοβισμό του και ότι δεν θα έπαιρναν ποτέ ρίσκα για λογαριασμό χωρών στη σφαίρα επιρροής του.
Επιπλέον, ήταν βέβαιος ότι, με τη μακρά και εσκεμμένη διπλωματία των αγωγών του, είχε καταστήσει χώρες όπως η Γερμανία τόσο εξαρτημένες από το ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο που δεν θα τολμούσαν να του αντιταχθούν σε τίποτα. Δεν είχε λοιπόν καμία αμφιβολία ότι η Δύση θα έβαζε για άλλη μια φορά το κέρδος και την άνεση πάνω από αρχές όπως η εθνική κυριαρχία και η διεθνής τάξη ειρήνης.
Λάθος από όλες τις απόψεις, όπως επισημαίνει το Bloomberg. Το ΝΑΤΟ σπάνια ήταν τόσο ενωμένο όσο είναι σήμερα και είναι έτοιμο να μεγαλώσει κατά δύο μέλη, τη Φινλανδία και τη Σουηδία, ως άμεση απάντηση στην εισβολή του Πούτιν. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι εταίροι της στην G7 περνούν το ένα πακέτο κυρώσεων μετά το άλλο. Η Γερμανία, μόνο κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους του πολέμου, μείωσε την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο από περισσότερες από τις μισές εισαγωγές της σε ακριβώς μηδέν. Πάνω απ’ όλα, η Δύση δίνει στους Ουκρανούς περισσότερα όπλα κάθε φορά που ο Πούτιν κλιμακώνει τις επιθέσεις του.
Ο Πούτιν “διάβασε” λάθος και τον υπόλοιπο κόσμο. Ήταν σίγουρος, αφού ο ίδιος και οι συνάδελφοί του αντιδυτικοί στο Πεκίνο διακήρυξαν μια “φιλία” χωρίς όρια λίγο πριν από την επίθεσή του, ότι η Κίνα θα τον στήριζε πάντα. Όμως ο ομόλογός του, Σι Τζινπίνγκ, ένιωσε έκπληκτος από την εισβολή και τρομοκρατήθηκε από τις επακόλουθες απειλές του Πούτιν. Οι Κινέζοι δεν έχουν στραφεί ακόμη εναντίον της Ρωσίας. Αλλά έχουν αρχίσει διακριτικά να περιορίζουν τις επιλογές του Πούτιν. Εν τω μεταξύ, χώρες που προηγουμένως ήταν υπό τον επιρροή του Πούτιν, όπως το Καζακστάν εξασφαλίζουν νέες διαβεβαιώσεις από την Άγκυρα, το Πεκίνο και αλλού.
Έτσι, ο Πούτιν έκανε λάθος που πίστευε τις ιστορίες που άκουσε από τους επιλεγμένους ιστορικούς, συμβούλους, και στρατηγούς του εντός της Ρωσίας, όπως και από τους συνεργάτες και τους συκοφάντες του στο εξωτερικό.
Τα λάθη των υπόλοιπων
Οι υπόλοιποι από εμάς κάναμε λάθος με αμέτρητους άλλους τρόπους. Τους μήνες που προηγήθηκαν της επίθεσης, οι περισσότεροι άνθρωποι στη Δύση, όπως στην Κίνα και στον υπόλοιπο κόσμο, ένιωθαν σίγουροι ότι ο Πούτιν δεν θα εισέβαλε ποτέ, ότι απλά μπλόφαρε. Ακόμη και πολλοί Ρώσοι δεν είδαν την επίθεση να έρχεται, μέχρι τα ίδια τα στρατεύματά τους να διασχίσουν την Ουκρανία. Ο ίδιος ο Ζελένσκι δεν μπορούσε ακόμη να φανταστεί ένα σενάριο τόσο εξωφρενικό όσο αυτό που έγινε πραγματικότητα. Κανείς, όπως αποδείχθηκε, δεν κατάλαβε την ψυχική κατάσταση του Πούτιν.
Μόλις ξεκίνησε η επίθεση, η συντριπτική πλειονότητα των δυτικών αυτοαποκαλούμενων ή πραγματικά “ειδικών” απλώς ήξερε ότι η Ρωσία θα κατατρόπωνε τον μικρότερο και ασθενέστερο γείτονά της. Πριν από ένα χρόνο το ερώτημα πόσες μέρες θα διαρκούσε η εισβολή, ήταν το πλέον συνηθισμένο.
Εντελώς λάθος, όπως ξέρουμε τώρα, γιατί παρερμηνεύσαμε και τις δύο πλευρές.
- Πρώτον, υποτιμήσαμε τραγικά τη πολεμική ανδρεία και τη θέληση των Ουκρανών. Η πρώτη ένδειξη ότι είχαμε μια εσφαλμένη αντίληψη ήρθε όταν οι Αμερικανοί προσφέρθηκαν να φυγαδεύσουν τον Ζελένσκι από την Ουκρανία και εκείνος απάντησε: “Χρειάζομαι πυρομαχικά, όχι βόλτα”.
- Δεύτερον, όλοι υπερεκτιμήσαμε τον ρωσικό στρατό. Μετρούσαμε τους στρατιώτες του, τα τανκς και άλλο υλικό. Αλλά δεν είδαμε τη δυσλειτουργία του, που προκαλείται από την ενδημική διαφθορά αλλά και από κακή κουλτούρα και ηγεσία και την απόλυτη ανικανότητα στην τακτική και τη στρατηγική.
Κάναμε εξίσου λάθος με το εκπαιδευμένο στην KGB μυαλό του Πούτιν. Πολλοί από εμάς υποθέσαμε, μετά από χρόνια παρακολούθησης των τρολ του να ανατρέπουν τις δυτικές εκλογές και να σπέρνουν θεωρίες συνωμοσίας, ότι πάντα κέρδιζε τους πολέμους προπαγάνδας ενάντια στις ανοιχτές κοινωνίες. Γενικότερα, πολλοί από εμάς νιώθαμε σίγουροι ότι ήταν στρατηγός, πάντα ένα βήμα μπροστά από τους εχθρούς του. Ένα χρόνο μετά, ο περισσότερος κόσμος καταλαβαίνει ότι δεν είναι μια κακιά ιδιοφυΐα.
Όταν ο Ηρόδοτος περιέγραφε τον… Πούτιν
Το φαινόμενο που κρύβεται πίσω από τις καταστροφικές αποφάσεις του Πούτιν, πνευματική ύβρις, δεν είναι καθόλου νέο. Στην πραγματικότητα, είναι διαχρονικό. Ένας από τους πρώτους στοχαστές που περιέγραψε μια ιστορική προσωπικότητα όπως ο Πούτιν ήταν ο Ηρόδοτος, με την αφήγηση του για τον βασιλιά της Λυδίας Κροίσο, ο οποίος κυβέρνησε και απέτυχε τον 6 αιώνα π.Χ.
Ο Κροίσος ήταν διάσημος για δύο πράγματα. Το πρώτο ήταν ο τεράστιος πλούτος του σε χρυσό και άλλα λαμπερά πράγματα, το αρχαίο ισοδύναμο των υδρογονανθράκων του Πούτιν. Το δεύτερο ήταν η ύβρις. Ο Κροίσος κυβέρνησε πιθανώς την πλουσιότερη γη του κόσμου εκείνη την εποχή, στη σημερινή Ανατολία. Αλλά όταν ένας νέος πολέμαρχος στα ανατολικά του, αργότερα γνωστός ως Κύρος ο Μέγας, κατέλαβε την εξουσία σε αυτό που θα γινόταν Περσική Αυτοκρατορία, ένιωσε και απειλή και πειρασμό.
Έτσι ο Κροίσος έστειλε απεσταλμένους στους Δελφούς για να κάνουν ερωτήσεις σπερίφημο μαντείο του. Το κρίσιμο ήταν: Να πάει στον πόλεμο κατά των Περσών; Το μαντείο, που ήταν αφιερωμένο στον θεό Απόλλωνα, απάντησε ότι αν ο Κροίσος επιτεθεί, “θα καταστρέψει ένα μεγάλο βασίλειο“.
Πήγε σε πόλεμο και λίγο καιρό αργότερα, οι στρατοί του Κροίσου ηττήθηκαν, η πρωτεύουσά του λεηλατήθηκε, η γυναίκα του αυτοκτόνησε και ο ίδιος βρέθηκε δεμένος πάνω σε μια αναμμένη φωτιά, έτοιμος να καεί ζωντανός, με τον θριαμβευτή Κύρο να τον παρακολουθεί.
Η “ομαδική σκέψη”
Το πρόβλημα του Κροίσου, όπως και του Πούτιν, ήταν ότι του έλειπε η πνευματική ταπεινοφροσύνη. Αυτό το χαρακτηριστικό δεν έχει απαραίτητα πολύ να κάνει με τη σεμνότητα αυτή καθαυτή. Αντιθέτως, ορίζεται ως “συνείδηση των ορίων της γνώσης κάποιου” και των “περιορισμών της άποψής του“. Στην περίπτωση του Κροίσου, δεν μπορούσε να σκεφτεί για την εσκεμμένη ασάφεια του χρησμού — ποιο μεγάλο βασίλειο θα καταστρέψει; — γιατί ήταν τόσο σίγουρος ότι ήξερε.
Οι άνθρωποι που έχουν πνευματική ταπεινοφροσύνη, στον αντίποδα, θα είναι ανοιχτοί, και πράγματι θα αναζητήσουν, εναλλακτικές και αντιφατικές απόψεις. Ο Κροίσος, όπως λέει ο Ηρόδοτος, θα μπορούσε εύκολα να ακούσει έναν Λυδό σοφό, ο οποίος προειδοποίησε ότι επρόκειτο να “βαδίσουν εναντίον ανθρώπων που φορούν δερμάτινη βράκα” και πίνουν νερό και όχι κρασί. Εμείς οι Λυδοί, υποστήριξε ο φιλόσοφος, έχουμε ήδη όλα όσα θα μπορούσαμε να θέλουμε. Δεν έχουμε τίποτα να κερδίσουμε από την επίθεση στους Πέρσες, αλλά τα πάντα να χάσουμε. Ο Κροίσος τον αγνόησε.
Παρομοίως, ο Πούτιν, για να δοκιμάσει τις δικές του θεωρίες σχετικά με την εγγενή “ενότητα” Ρώσων και Ουκρανών, θα μπορούσε να άκουγε όχι μόνο ιστορικούς από τη μισαλλόδοξη δεξιά αλλά και αντισταθμιστικούς μελετητές. Καθώς ο Πούτιν συγκέντρωνε τα πολεμικά του συμβούλια για την προετοιμασία της εισβολής και συνέχιζε να ακούει για την υποτιθέμενη ανωτερότητα των ενόπλων δυνάμεών του, θα μπορούσε επίσης να συμβουλευτεί εξωτερικό εμπειρογνώμονα για να μάθει για τα αδύναμα σημεία του.
Αυτή η πνευματική ύβρις συχνά ενισχύεται από την “ομαδική σκέψη”. Αναπτύχθηκε από τον κοινωνικό ψυχολόγο Έρβινγκ Τζάνις τη δεκαετία του 1970. Αυτή η έννοια περιγράφει το φαινόμενο των έξυπνων ανθρώπων να παίρνουν τρομερές αποφάσεις ως ομάδα. Ο Τζάνις χρησιμοποίησε παραδείγματα όπως η αποτυχημένη εισβολή στον Κόλπο των Χοίρων και ο πόλεμος της Αμερικής στο Βιετνάμ, αλλά οι ιδέα του ισχύει για οποιοδήποτε αριθμό άλλων φιάσκο, συμπεριλαμβανομένης της επίθεσης του Πούτιν στην Ουκρανία.
Ακόμη και όταν τα εμπλεκόμενα άτομα είναι έξυπνα, διαπίστωσε ο Τζάνις, τείνουν να πέφτουν σε πολλές προβλέψιμες παγίδες. Ως ομάδα, θα παραδοθούν σε μια ψευδαίσθηση άτρωτου. Αυτή η νοοτροπία τους βοηθά να εκλογικεύουν όποιες αποφάσεις πάρουν. Στην πορεία, δεν θα αμφισβητήσουν ποτέ τη δική τους ηθική, γιατί οποιαδήποτε ομάδα στην οποία ανήκουν πρέπει προφανώς να είναι καλή. Θα κάνουν επίσης στερεότυπα όχι μόνο για τους αντιπάλους τους αλλά και για όλους τους ξένους. Μερικοί από αυτούς θα παίξουν εθελοντικά το ρόλο των “φρουρών”, εμποδίζοντας τη ροή αντιφατικών πληροφοριών. Κάποια στιγμή, η ομάδα θα υιοθετήσει ουσιαστικά την αυτολογοκρισία. Τελικά, τα μέλη του θα έχουν την ψευδαίσθηση της ομοφωνίας.
Υπό αυτό το πρίσμα, οι συνεδριάσεις του συμβουλίου ασφαλείας του που συγκάλεσε ο Πούτιν ενόψει της εισβολής έμοιαζαν με σκηνοθετημένες παρωδίες ομαδικής σκέψης. Κάποια στιγμή, μάζεψε τους συμβούλους του σε μια τσαρική ροτόντα μέσα στο Κρεμλίνο, καθίζοντας τους σε άβολες καρέκλες σε μεγάλη απόσταση από το τεράστιο γραφείο του και τους έβαλε, έναν προς έναν, να του επαναλάβουν τις δικές του απόψεις. “Υπάρχουν διαφορετικές απόψεις;” ρώτησε τελικά ο Πούτιν. Προφανώς όχι.
Μια άλλη περίεργη πτυχή της πνευματικής ύβρεως είναι ότι αυξάνεται καθώς η πίεση εντείνεται. Σε μια μελέτη, όσο περισσότεροι άνθρωποι έκαναν να νιώθουν ότι απειλούνται, τόσο λιγότερο πρόθυμοι ήταν να εξετάσουν αντίθετες απόψεις και τόσο πιο επιφυλακτικοί γίνονταν με άτομα εκτός της ομάδας τους. Ο Πουτινισμός φαίνεται να βυθίζεται στην παράνοια. Αυτό, επίσης, είναι ένας κακός οδηγός για τη σοφία.
Τα μαθήματα της Ιστορίας που δεν τα μαθαίνουμε ποτέ
Το πρώτο μάθημα από την ιστορία είναι ότι δεν μαθαίνουμε ποτέ τα μαθήματα της ιστορίας. Κάθε γενιά γεννά νέους χαρακτήρες που θα αναγνώριζε ο Ηρόδοτος.
Ένας ηγέτης όπως ο Σι Τζινπίνγκ έρχεται στο μυαλό. Είναι ένα ανοιχτό ερώτημα εάν όντως σχεδιάζει να εισβάλει στην Ταϊβάν κατά τη διάρκεια αυτής της δεκαετίας, αλλά σίγουρα ακούγεται πιο πολεμικός από τους προκατόχους του. Ωστόσο, παρακολουθεί επίσης την καταστροφή που τυλίγει τον ηγέτη στο Κρεμλίνο. Η χρονιά που πέρασε τον έκανε πιο ταπεινό πνευματικά;
Αν είναι σοφός, ο Σι αναρωτιέται τώρα τι δεν ξέρει – για τις αδυναμίες του στρατού του, για το πώς θα μπορούσε να αντισταθεί η Ταϊβάν, πώς θα αντιδρούσαν οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους, ακόμη και πόσο μακριά θα έφτανε το Κομμουνιστικό Κόμμα και ο λαός της ηπειρωτικής Κίνας να τον στηρίξει. Αν έχει χρησμούς, μπορεί κάλλιστα να του ψιθυρίσουν ότι αν εισβάλει στα νησιά θα καταστρέψει κι αυτός έναν μεγάλο πολιτισμό. Ποιο, όμως;
Ο Πούτιν και ο Σι μάς υπενθυμίζουν ότι οι απολυταρχίες διατρέχουν ιδιαίτερο κίνδυνο πνευματικής ύβρεως. Εξ ορισμού, αυτά τα συστήματα είναι κλειστά νοητικά σύμπαντα που απαιτούν συμμόρφωση και τιμωρούν την ελεύθερη σκέψη. Πριν ο Σι εδραιώσει την εξουσία του, το Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα φαινόταν ότι είχε επίγνωση αυτής της αδυναμίας και ήταν πρόθυμο να το διορθώσει, ενθαρρύνοντας την αξιοκρατία και τη συζήτηση μέσα στις τάξεις του, αν όχι στην κοινωνία γενικότερα. Ο Σι φαίνεται ότι έβαλε τέλος σε αυτό, κάτι που είναι κακό σημάδι.
Οι ανοιχτές κοινωνίες, αντίθετα, έχουν τουλάχιστον το πλεονέκτημα της πνευματικής ετερογένειας. Περισσότεροι άνθρωποι σε περισσότερα ιδρύματα αισθάνονται πιο ελεύθεροι να πουν τη γνώμη τους, ακόμη και όταν τα αποτελέσματα είναι εκκεντρικά. Οι σοφοί ηγέτες θα ενθαρρύνουν αντί να φοβούνται μια τέτοια ετερόκλητη ποικιλομορφία. Αλλά αυτό λέγεται πιο εύκολα παρά γίνεται, μόλις μπουν τα εγώ στην εξίσωση.
Καλό θα ήταν επίσης να προφυλαχθούμε από την πνευματική απομόνωση. Ο Πούτιν τα τελευταία χρόνια έχει αποσυρθεί σταδιακά σε έναν ιδιωτικό κόσμο, από φόβο για τον Covid και άλλες φοβίες.
Επιπλέον, θα πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί κάθε φορά που παίρνουμε αποφάσεις ενώ είμαστε υπό απειλή ή πίεση. Όπως γνωρίζουμε τώρα, τότε είναι που χρειάζεται επειγόντως να εξετάσουμε εναλλακτικές και εξωτερικές απόψεις. Αντιθέτως, τότε είναι που είμαστε πιο επιρρεπείς στο να “κλείσουμε” το μυαλό μας.
Οι περισσότεροι ιστορικοί πιστεύουν ότι ο Κροίσος κάηκε μέχρι θανάτου σε εκείνη την πυρά μπροστά στον Κύρο. Αλλά ο Ηρόδοτος και οι αρχαίοι δεν πίστευαν ότι αυτό οδήγησε σε μια εποικοδομητική ιστορία. Έτσι, ο ιστορικός έβαλε τον Κροίσο να φωνάξει στον Απόλλωνα, τον θεό που τον είχε βάλει σε αυτό το χάος. Συγκινημένος ο Απόλλωνας έκλαψε μέχρι που τα δάκρυά του έσβησαν τη φωτιά. Ο Κύρος το είδε αυτό και του έδωσε χάρη. Ο Κροίσος επέλεξε να στείλει ξανά απεσταλμένους στους Δελφούς, για να ρωτήσει γιατί ο χρησμός τον παρέσυρε τόσο καταστροφικά.
Το μαντείο απάντησε ότι του είχε πει μόνο την αλήθεια – μια μεγάλη αυτοκρατορία καταστράφηκε. Αλλά η Πυθία πρόσθεσε ότι έπρεπε ο Κροίσος “να πάρει σωστή συμβουλή, να στείλει και να ρωτήσει αν ο θεός μίλησε για την αυτοκρατορία του Κροίσου ή του Κύρου. Αλλά δεν κατάλαβε αυτό που ειπώθηκε, ούτε έκανε περαιτέρω έρευνα. Επομένως, ας κατηγορήσει τον εαυτό του τώρα“. Τότε ο Κροίσος κατάλαβε. Και “ομολόγησε ότι η αμαρτία δεν ήταν του θεού, αλλά δική του“.
Ακολουθήστε το News247.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις