Τιτανικός: Θα χαθεί για πάντα το θρυλικό ναυάγιο;
Διαβάζεται σε 12'![Τιτανικός: Θα χαθεί για πάντα το θρυλικό ναυάγιο;](https://www.news247.gr/wp-content/uploads/2021/04/titanic-1.jpg)
Ο αργός “θάνατος” του Τιτανικού στα βάθη του ωκεανού. Το άλλοτε υπερπολυτελές υπερωκεάνιο μετατρέπεται σε… γεύμα για τα βακτήρια.
- 04 Σεπτεμβρίου 2024 16:57
Το ναυάγιο του Τιτανικού, που παραμένει βυθισμένο για περισσότερα από 112 χρόνια στον σκοτεινό βυθό του ωκεανού, παρουσιάζει πλέον σαφή σημάδια φθοράς. Όταν το πλοίο βυθίστηκε ένα κρύο βράδυ του Απριλίου του 1912, το τεράστιο σκάφος μήκους 269 μέτρων (883 πόδια) κόπηκε στα δύο, σκορπίζοντας τα συντρίμμια του σε βάθος σχεδόν 3,8 χιλιομέτρων (12.500 πόδια) στον αμμώδη πυθμένα του ωκεανού. Μαζί του, παρέσυρε στον θάνατο περισσότερους από 1.500 επιβάτες και μέλη του πληρώματος.
Εκτός από τις σποραδικές επισκέψεις υποβρυχίων και τις αποστολές ανάκτησης που έφεραν στην επιφάνεια μικρά αντικείμενα, το ναυάγιο παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανέγγιχτο, καθώς υφίσταται τη βραδεία, σταθερή διαδικασία αποσύνθεσης. Εικόνες από μια πρόσφατη αποστολή στο ναυάγιο του Τιτανικού αποκάλυψαν τις συνέπειες αυτής της φθοράς. Η πλώρη του Τιτανικού, με τα χαρακτηριστικά κιγκλιδώματα του πλοίου να αναδύονται από το σκοτάδι, είναι το εμβληματικότερο και πιο αναγνωρίσιμο σημείου του πλοίου, από την ανακάλυψη του ναυαγίου το 1985. Ωστόσο, το 2022, οι σαρώσεις του ναυαγίου έδειξαν ότι το κιγκλίδωμα άρχισε να λυγίζει και στην πιο πρόσφατη επίσκεψη στο ναυάγιο, το 2024, φάνηκε πως ένα σημαντικό τμήμα του κιγκλιδώματος έχει πλέον καταρρεύσει.
Αυτό είναι ένδειξη για το πώς το περιβάλλον στα βάθη του ωκεανού διαλύει ό,τι έχει απομείνει από το διασημότερο πλοίο του κόσμου. Η πίεση του ωκεανού πάνω από το ναυάγιο, τα ρεύματα στον βυθό και τα βακτήρια που τρώνε σίδηρο, προκαλούν τη διάλυση της δομής του πλοίου. Η αποσύνθεση του πλοίου έχει μεγάλο αντίκτυπο στο στο θαλάσσιο οικοσύστημα.
Καθώς βυθίστηκε, ο Τιτανικός κόπηκε σε δύο κύρια τμήματα – την πλώρη και την πρύμνη, τα οποία κατέληξαν σχεδόν 600 μέτρα μακριά το ένα από το άλλο στον πυθμένα της θάλασσας. Η πρύμνη βυθίστηκε κατευθείαν, ενώ η πλώρη βυθίστηκε πιο σταδιακά. Γύρω από το ναυάγιο, μέχρι και 2 χιλιόμετρα μακριά, βρίσκονται σκορπισμένα αντικείμενα, εξαρτήματα και τμήματα του πλοίου που έπεσαν καθώς ο Τιτανικός βυθιζόταν. Τα περισσότερα από τα συντρίμμια βρίσκονται συγκεντρωμένα γύρω από την πρύμνη, ενώ η πλώρη έχει παραμείνει σε μεγάλο βαθμό άθικτη.
Στον βυθό της θάλασσας, όπως γράφει το BBC, ο Τιτανικός υφίσταται πιέσεις νερού περίπου 40MPa, που είναι 390 φορές μεγαλύτερες από αυτές στην επιφάνεια. Όμως, καθώς δεν υπάρχουν πλέον θύλακες αέρα στο σκάφος, περαιτέρω καταστροφικές εκρήξεις είναι απίθανες. Αντίθετα, το βάρος του τεράστιου πλοίου είναι εκείνο που παίζει ρόλο τώρα στην κατάρρευσή του. Καθώς οι 52.000 τόνοι χάλυβα εγκαθίστανται στον βυθό του ωκεανού, δημιουργείται μια στρεπτική δύναμη πάνω στον χαλύβδινο σκελετό που σιγά-σιγά διαλύει το πλοίο. Μεγάλες ρωγμές και ρήγματα έχουν εμφανιστεί στις χαλύβδινες πλάκες του σκελετού και τα καταστρώματα έχουν καταρρεύσει προς τα μέσα.
“Η εμβληματική σιλουέτα του ναυαγίου θα αλλάζει σταδιακά χρόνο με τον χρόνο – και όχι προς το καλύτερο”, λέει ο Gerhard Seiffert, θαλάσσιος αρχαιολόγος βαθέων υδάτων που το 2022 ηγήθηκε μιας αποστολής για να καταγράψει σαρώσεις υψηλής ανάλυσης του ναυαγίου του Τιτανικού με την εταιρεία χαρτογράφησης βαθέων υδάτων, Magellan. “Η πτώση του τμήματος του κιγκλιδώματος, που βρισκόταν ακόμα στη θέση του το 2022 όταν ήμουν στο ναυάγιο με τη Magellan, ή η κατάρρευση της οροφής στο μπάνιο του καπετάνιου χρόνια πριν, αποτελούν τρανά παραδείγματα”, αναφέρει.
Η διάβρωση, προσθέτει ο Seiffert, σταδιακά αποδυναμώνει τη δομή του πλοίου καθώς οι χαλύβδινες πλάκες, οι δοκοί και άλλα δομικά στοιχεία του γίνονται λεπτότερα.
Τα βακτήρια καταβροχθίζουν τον Τιτανικό
Όπως κάθε κατασκευή από σίδηρο ή χάλυβα, έτσι και ο Τιτανικός σκουριάζει. Όμως, σε βάθος 3,8 χιλιομέτρων κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, οι διαδικασίες αποσύνθεσης είναι διαφορετικές από αυτές στην ξηρά, καθώς το οξυγόνο και το νερό προκαλούν χημική αντίδραση για την παραγωγή οξειδίου του σιδήρου. Στο ναυάγιο του Τιτανικού, μεγάλο μέρος της διάβρωσης οφείλεται σε βακτήρια.
Το ναυάγιο καλύπτεται από ένα βιοφίλμ – ένα ζωντανό στρώμα βακτηρίων, θαλάσσιων μυκήτων και άλλων μικροοργανισμών – που τρέφεται από το ίδιο το σκάφος. Αρχικά, τα οργανικά υλικά όπως οι ταπετσαρίες, τα μαξιλάρια, οι πετσέτες και τα έπιπλα παρείχαν άφθονη πηγή θρεπτικών ουσιών για τα μικρόβια που περνούσαν στα βάθη του ωκεανού, οδηγώντας τα να εγκατασταθούν εκεί.
Διάφορα βακτήρια που οξειδώνουν τον σίδηρο στο πλοίο, μαζί με άλλα που παράγουν οξύ, κατατρώνε τις μεταλλικές επιφάνειες. Άλλα μικρόβια που καταναλώνουν τη σκουριά που παράγουν τα πρώτα έχουν επίσης βρεθεί να ευδοκιμούν στο ναυάγιο. Κατά τις αποστολές στο ναυάγιο έχουν παρατηρήσει ότι έχει καλυφθεί από “σκουριόλιθους” – σχηματισμούς που μοιάζουν με σταλακτίτες και κρέμονται από τη δομή, αποτελούμενοι από οξειδωμένο μέταλλο. Μέσα σε αυτούς τους σχηματισμούς ζει μια συλλογή συνεργαζόμενων και ανταγωνιζόμενων μικροοργανισμών.
Όταν επιστήμονες έσπασαν έναν από αυτούς τους σκουριόλιθους το 1991, κατά τη διάρκεια της αποστολής Akademic Mstislav Keldysh στο ναυάγιο, κατάφεραν να το φέρουν στην επιφάνεια σε ένα σφραγισμένο δοχείο. Μεταξύ των μικροβίων που ανακάλυψαν, βρέθηκε ένα είδος βακτηρίου που ήταν εντελώς νέο για την επιστήμη όταν ανακαλύφθηκε στο ναυάγιο. Το βακτήριο αυτό, που αργότερα ονομάστηκε Halomonas titanicae, διαθέτει γονίδια που του επιτρέπουν να διασπά τον σίδηρο.
Παράλληλα, άλλα βακτήρια έχουν επίσης διεισδύσει σε περιοχές χωρίς οξυγόνο, όπως οι μικροσκοπικές σχισμές που δημιουργούνται καθώς η δομή του πλοίου λυγίζει. Αυτά παράγουν θείο, το οποίο μετατρέπεται σε θειικό οξύ στο θαλασσινό νερό και στη συνέχεια διαβρώνει το μέταλλο του πλοίου, προκαλώντας την απελευθέρωση του σιδήρου για να καταναλωθεί από άλλα μικρόβια.
Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι η πρύμνη του πλοίου υπέστη μεγαλύτερη ζημιά καθώς το πλοίο έπεφτε, προκαλώντας την αποσύνθεσή της 40 χρόνια ταχύτερα από την πλώρη. “Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η πλώρη του Τιτανικού αποσυντίθεται περισσότερο από την πίσω πλευρά, όπου το πλοίο διαλύθηκε, και γιατί η αποσύνθεση προχωρά προς την πλώρη ή την μπροστινή περιοχή, η οποία είναι σχετικά πιο άθικτη,” εξηγεί ο Anthony El-Khouri, μικροβιολόγος στο Eastern Florida State College που συνεργάζεται με τον Καναδό σκηνοθέτη και εξερευνητή ωκεανών James Cameron για να κατανοήσουν πώς τα μικρόβια συμβάλλουν στην αποσύνθεση του Τιτανικού.
“Η πρύμνη φαίνεται να λιώνει στον βυθό της θάλασσας, καθώς είναι γενικά κατεστραμμένη, εκτός από τις μηχανές, το πρυμναίο κατάστρωμα, το πηδάλιο και τις προπέλες, που είναι πιο άθικτα και ανθεκτικά, και επομένως παραμένουν κάπως αναγνωρίσιμα”, λέει ο El-Khouri. Ένα παράξενο χαρακτηριστικό που ανακαλύφθηκε μέσα στα Τουρκικά Λουτρά του Τιτανικού από τον Cameron κατά την αποστολή του στο ναυάγιο το 2005 είναι ο σχηματισμός περίπλοκων αλλά ευαίσθητων πλοκάμων σκουριάς που ο σκηνοθέτης ονόμασε “σκουριανθούς”. Χρησιμοποιώντας ένα τηλεχειριζόμενο όχημα, ανακάλυψε ότι η ξυλουργική από τεκ και μαόνι στο σπα είχε διατηρηθεί, επειδή τα λουτρά ήταν βαθιά μέσα στο πλοίο και επομένως δεν υπάρχει οξυγόνο εκεί. Αυτό το ανοξικό περιβάλλον εμπόδισε τα βακτήρια και άλλα μικρόβια που θα μπορούσαν να αποσυνθέσουν το ξύλο να ζήσουν εκεί.
Αντίθετα, τα λουτρά ήταν καλυμμένα με παράξενες, διακλαδισμένες αναπτύξεις σκουριάς που υψώνονταν μέχρι 1,5 μέτρο από το δάπεδο. Παραδόξως, αυτοί οι “σκουριανθοί” φαίνεται να δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση – ακολουθώντας τις γεωμαγνητικές γραμμές. Ο El-Khouri, ο Cameron και οι συνάδελφοί τους έχουν βρει ενδείξεις που υποδηλώνουν ότι σχηματίζονται από αποικίες βακτηρίων που παράγουν σκουριά και “μαγνητοτακτικών” βακτηρίων που ζουν στο ναυάγιο. Αυτά τα ασυνήθιστα μικρόβια περιέχουν νανοκρυστάλλους σιδήρου που τους επιτρέπουν να ευθυγραμμίζονται με τα μαγνητικά πεδία. Καθώς αυτές οι αποικίες βακτηρίων καταναλώνουν το χάλυβα του Τιτανικού, αφήνουν πίσω τους διαδρομές σκουριάς που “ανθίζουν” κάθετα κατά μήκος των γραμμών του μαγνητικού πεδίου της Γης, λέει ο El-Khouri.
Πώς το ναυάγιο του Τιτανικού δημιουργεί ένα ασυνήθιστο οικοσύστημα στον βυθό
Η τεράστια ποσότητα μεταλλικού σιδήρου που έφερε ο Τιτανικός στον βυθό της θάλασσας έχει δημιουργήσει ένα ασυνήθιστο οικοσύστημα γύρω του. Καθώς διαβρώνεται, τα σωματίδια σιδήρου διαλύονται στο νερό, εμπλουτίζοντάς το με ένα σπάνιο αλλά ζωτικό θρεπτικό συστατικό για τα βάθη των ωκεανών.
“Παρόλο που ο σίδηρος είναι το πιο κοινό στοιχείο στη Γη συνολικά, ο διαλυμένος σίδηρος είναι το πιο σπάνιο θρεπτικό συστατικό στον ωκεανό, περιορίζοντας την ανάπτυξη οποιουδήποτε θαλάσσιου οικοσυστήματος”, λέει ο Anthony El-Khouri. Οι υδροθερμικές αναβλύσεις ηφαιστείων αποτελούν συχνά μια βασική πηγή σιδήρου στα βάθη των ωκεανών και μπορούν να υποστηρίξουν μια μεγάλη ποικιλία ζωής, όπου τα βακτήρια παίζουν σημαντικό ρόλο κάνοντας τον σίδηρο διαθέσιμο σε άλλα πλάσματα που ζουν κοντά. “Το ναυάγιο του Τιτανικού λειτουργεί ουσιαστικά σαν μια μεγάλη όαση σιδήρου στον βυθό της θάλασσας, μια εξαγωγή 46.000 τόνων σιδήρου με τη μορφή ενός πρώην πολυτελούς πλοίου,” λέει ο El-Khouri. “Αυτή η όαση παρέχει ένα περιζήτητο θρεπτικό συστατικό, διευκολύνοντας έναν ζωντανό ύφαλο στον βαθύ ωκεανό που κατοικείται από αστερίες, ανεμώνες, σφουγγάρια, κοράλλια και ολοθούρια. Και φυσικά, αποικίες βακτηρίων που τρέφονται με σίδηρο,” προσθέτει.
Ο El-Khouri και οι συνάδελφοί του διαπίστωσαν ότι αυτά τα βακτήρια που σχετίζονται με τον σίδηρο δεν τρώνε μόνο τον σίδηρο του Τιτανικού, αλλά “είναι επίσης ικανά να τον αναπνέουν” αντί για οξυγόνο.
Ο σίδηρος του Τιτανικού επηρεάζει επίσης τον πυθμένα της θάλασσας. Οι ροές σκουριάς απλώνονται από το ναυάγιο με ρυθμό περίπου 10 εκατοστά τον χρόνο και εκτείνονται έως και 15 εκατοστά μέσα στο ίζημα. Αυτές οι ροές σιδήρου είναι ιδιαίτερα συγκεντρωμένες γύρω από την πρύμνη.
Συνολικά, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ο Τιτανικός χάνει περίπου 0,13 έως 0,2 τόνους σιδήρου από τους σχηματισμούς σκουριόλιθων κάθε μέρα. Αυτό έχει οδηγήσει κάποιους να υπολογίσουν ότι ο σίδηρος στην πλώρη του πλοίου θα μπορούσε να διαλυθεί εντελώς σε 280-420 χρόνια.
Τα ρεύματα στον βυθό της θάλασσας
Ωστόσο, υπάρχουν κι άλλοι παράγοντες θα μπορούσαν να επιταχύνουν την καταστροφή του ναυαγίου. Όπως και τα ισχυρά επιφανειακά ρεύματα που μπορούν να παρασύρουν βάρκες και κολυμβητές εκτός πορείας, έτσι και ο βαθύς ωκεανός σαρώνεται από υποβρύχια ρεύματα. Αν και δεν είναι τόσο ισχυρά όσο αυτά στην επιφάνεια, τα βαθιά ωκεάνια ρεύματα περιλαμβάνουν μεγάλες ποσότητες νερού. Μπορούν να επηρεαστούν από ανέμους στην επιφάνεια που επηρεάζουν τη στήλη νερού παρακάτω, βαθιά παλίρροια νερού ή διαφορές στην πυκνότητα του νερού που προκαλούνται από τη θερμοκρασία και την αλατότητα, γνωστές ως θερμοαλατικά ρεύματα. Σπάνια φαινόμενα γνωστά ως καταιγίδες βένθους – που συνήθως σχετίζονται με δίνες στην επιφάνεια – μπορούν επίσης να προκαλέσουν ισχυρά, σποραδικά ρεύματα που μπορούν να παρασύρουν υλικό από τον πυθμένα της θάλασσας.
Η έρευνα για τα πρότυπα ιζημάτων στον πυθμένα της θάλασσας γύρω από τον Τιτανικό, μαζί με την κίνηση των καλαμαριών γύρω από το ναυάγιο, έχουν παράσχει πληροφορίες για το πώς το πλοίο πλήττεται από υποθαλάσσια ρεύματα.
Μέρος του ναυαγίου του Τιτανικού είναι γνωστό ότι βρίσκεται κοντά σε μια περιοχή του βυθού της θάλασσας που επηρεάζεται από ένα ρεύμα ψυχρού νερού που ρέει προς τα νότια, γνωστό ως Δυτικό Σύνορο. Η ροή αυτού του “κατώτερου ρεύματος” δημιουργεί κινούμενους αμμόλοφους, κυματισμούς και σχηματισμούς σε σχήμα κορδέλας στα ιζήματα και τη λάσπη. Οι περισσότεροι από τους σχηματισμού που έχουν παρατηρηθεί στον βυθό σχετίζονται με σχετικά ασθενή έως μέτρια ρεύματα.
Κυματισμοί άμμου κατά μήκος της ανατολικής άκρης του πεδίου με τα συντρίμια του Τιτανικού δείχνουν επίσης ότι υπάρχει ένα δυτικό ρεύμα που ρέει προς τον πυθμένα, ενώ μέσα στην κύρια περιοχή του ναυαγίου, οι επιστήμονες λένε ότι τα ρεύματα τείνουν από βορειοδυτικά προς νοτιοδυτικά, ίσως λόγω των μεγαλύτερων κομματιών του ναυαγίου που αλλάζουν την κατεύθυνσή τους.
Στην περιοχή νότια της πλώρης, τα ρεύματα φαίνονται ιδιαίτερα μεταβλητά, κυμαινόμενα από βορειοανατολικά σε βορειοδυτικά και νοτιοδυτικά. Αν και κανένα από αυτά τα ρεύματα δεν θεωρείται ιδιαίτερα ισχυρό, μπορούν να δημιουργήσουν διαταραχές που θα προκαλέσουν τη διάσπαση του ναυαγίου καθώς εξασθενεί.
“Ακόμα και τα ρεύματα που δημιουργούνται από υποβρύχια σκάφη μπορούν να προκαλέσουν την κατάρρευση αδύναμων δομών”, λέει ο Seiffert. “Αν και μπορεί επίσης να απομακρύνουν κάποιους από τους σκουριόλιθους, κάτι που θα καθυστερήσει τη διάβρωση σε αυτές τις περιοχές,” προσθέτει.
Υπάρχει επίσης η πιθανότητα η διάβρωση αυτών των ρευμάτων θα θάψει τελικά το ναυάγιο του Τιτανικού στο ίζημα προτού έχει την ευκαιρία να διαλυθεί εντελώς.
Ωστόσο, πριν συμβεί αυτό, ορισμένα από τα πιο εμβληματικά τμήματα του ναυαγίου ενδέχεται να εξαφανιστούν, όπως συνέβη πρόσφατα με την κατάρρευση του χαρακτηριστικού κιγκλιδώματος της πλώρης, πίσω από το οποίο οι χαρακτήρες του James Cameron, Jack και Rose, στάθηκαν στην πιο διάσημη σκηνή της ταινίας του 1997 για τον Τιτανικό. “Εκτιμώ ότι οι πιο εμβληματικές περιοχές του ναυαγίου, όπως το φουαγιέ της Μεγάλης Σκάλας, το Δωμάτιο Marconi, οι καμπίνες των Αξιωματικών, θα εξαφανιστούν γύρω στο 2100, καθιστώντας τις προσγειώσεις υποβρυχίων στον Τιτανικό πιο δύσκολες,” λέει ο Anthony El-Khouri. “Ο πιο λεπτός χάλυβας εξαφανίζεται πρώιμα, όπως τα κιγκλιδώματα και τα σπιτάκια του καταστρώματος. Αλλά ακόμα και με αυτόν τον ρυθμό αποσύνθεσης, το ναυάγιο θα χρειαστεί αρκετούς αιώνες για να εξαφανιστεί πλήρως.”
Μεγάλες χαλύβδινες πλάκες που είναι θαμμένες στα ιζήματα και έτσι προστατεύονται από τις επιθέσεις των μικροβίων που κατατρώγουν το μέταλλο, θα μπορούσαν να διαρκέσουν περισσότερο – ίσως για αρκετές εκατοντάδες χρόνια, εκτιμά ο El-Khouri.
Αλλά ποια είναι η τελική μοίρα που περιμένει το πιο διάσημο ναυάγιο στον κόσμο; Ένας λεκές από οξείδιο του σιδήρου στον βυθό της θάλασσας, διακοσμημένος με πλακάκια, τουαλέτες και ορειχάλκινα εξαρτήματα. “Αντικείμενα από πορσελάνη, όπως τα πλακάκια στα Τουρκικά Λουτρά, που αποτελούνται από καμένο διοξείδιο του πυριτίου, θα αντέξουν σχεδόν για πάντα,” αναφέρει ο El-Khouri.
Θα είναι ένα μάλλον ταπεινό μνημείο για ένα από τα πιο τραγικά παραδείγματα υπεροψίας. Αλλά ίσως, να είναι και ένα συγκινητικά ήσυχο τέλος για ένα πλοίο που στιγματίστηκε με τόση θλίψη και οδύνη.